تعلیم و تربیت

انسان موجودی تربیت پذیر می باشد که با توجه به عوامل شرایط و مقتضیات مختلف می تواند در مسیر خیر صلاح و رستگاری باشد و به مقام خلیفه الهی در زمین برسد یا درمسیر نابودی و شر قرار گیرد وبه حضیض ذلت برسد و طبق فرمایش قران کریم مشمول اولئک کالانعام بل هم اضل واقع شودکه تریبت پذیری مثبت رشد واقعی در سایه ایمان را به دنبال دارد درقران کریم داریم«و هر گناه و عمل زشت را در ظاهر و باطن ترك كنيد، كه محققا كسانى كه كسب گناه كنند به زودى به كيفر آن خواهند رسيد.»و نیز« براى جنگ با كافران، سبكبار و مجهز بيرون شويد و در راه خدا به مال و جان جهاد كنيد، اين كار شما را بسى بهتر خواهد بود اگر مردمى با فكر و دانش باشيد.»رشد فرد در قرآن به زیبایی و قدرت وابسته نیست"و هنگامي كه بندگان من از تو درباره من سؤ ال كنند بگومن نزديكم! دعاي دعا كننده را به هنگامي كه مرا مي‏خواند پاسخ مي‏گويم، پس آنها بايد دعوت مرا بپذيرند و به من ايمان بياورند تا راه يابندو به مقصد برسند. "وهمچنین داریم «و اينكه گروهي از ما مسلمانان، و گروهي ظالمند، هر كس اسلام را اختيار كند راه راست را برگزيده.»نشان دهنده تربیت صحیح انسان در مسیر هدف و کمال می باشددر داستان اصحاب کهف داریم«زماني را به خاطر بياور که آن جوانان به غار پناه بردند، و گفتند: پروردگار! ما را از سوي خودت رحمتي عطا کن، و راهِ نجاتي براي ما فراهم ساز!»و تفاوت تربیت در این ایه مشهود است «بگو (هيچگاه) ناپاك و پاك مساوي نيستند اگر چه كثرت ناپاكها تو را به شگفتي بيندازد، از (مخالفت) خدا بپرهيزيد اي صاحبان خرد، تا رستگار شويد.»پس تربیت پذیری مثبت انسان در سایه ایمان به خدا و عمل به دستورات او صورت می پذیرد.در غیر این صورت انسان تربیت پذیری منفی پیدا می نماید که برای انسان زیان و خسران به بار می آورد انسان در اثر انجام کارهای ناپسند،آن کارها به تدریج برایش زیبا جلوه می کند،همان طوری که برای فرعون چنین شد:" ....چنین آراسته شد بر فرعون کردار زشتش...."و انسان چنانچه حق را نپذیرد به باطل گراید،دچار کبر می شود:که داریم "آنان كه در آيات خدا بى‏هيچ حجت و برهان كه آنان را آمده باشد راه انكار و جدل پيمايند جز تكبر و نخوت (و قصد رياست) چيزى در دل ندارند كه به آرزوى دل هم آخر نخواهند رسيد، پس تو (از شر و فتنه آنها) پناه به درگاه خدا بر، كه خدا شنوا و بيناست‏."وانسان از آنچه خودش انجام داده است بازخواست می شود، نه آنچه دیگران انجام داده اند"و آنگاه آن روز (معاد) از نعمت ها بازخواست می شوند."و نیز"و حتماً از آنچه انجام می دادید بازخواست می شوید. " پاداش اعمال نیک ده برابر است ومجازات اعمال بد به اندازه همان کار زشت است که داریم " هر كس كار نيكو كند او را ده برابر آن خواهد بود و هر كس كار زشت كند به قدر كار زشتش مجازات شود و بر آنها اصلاً ستم نخواهد شد"از آیات مربوط به تربیت پذیری مثبت و منفی چنین بر می آید که انسان در مسیر زندگی حالت خنثی ندارد یا در راه الهی حرکت و فعالیت می کند و یا بر خلاف آن، در هر صورت تحت تربیت پذیری است و این یکی دیگر از
ویژگی های انسان است، این تربیت پذیری بر می گردد به گرایش های درونی انسان که به کدام سو تمایل دارد و حرکت می نماید به طرف فطرت خداجو و نفس مطمئنه خویش و یا گرفتار نفس اماره شده ودرمسیر انحطاط و تربیت منفی پیش می رود.